Kunst in de zorg is zinnig

Gezondheid wordt tegenwoordig niet meer alleen gezien als de afwezigheid van ziekte. Naast fysieke en mentale gesteldheid spelen onder andere welzijn, zingeving en sociale verbondenheid een rol. In dat bredere perspectief krijgt kunst een steeds prominentere plek binnen zorgcontexten. Een voorbeeld daarvan is het project ‘Kunst in de zorg’, waarbij senioren actief of passief deelnemen aan kunstzinnige activiteiten, zoals muziek, beeldende kunst, dans, theater of literatuur, met als doel hun welzijn te stimuleren.

Kunst in de zorg

Kunst in de zorg is geen medische behandeling, maar een vorm van betekenisvolle ervaring die naast reguliere zorg kan bestaan. Het gaat om kunst die aansluit bij de leefwereld van senioren en ruimte biedt voor expressie en ontmoeting. De kunstactiviteit wordt daarbij vaak vormgegeven in samenwerking tussen kunstenaars, zorgprofessionals en deelnemers zelf.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat deelname aan kunstactiviteiten samenhangt met een hogere ervaren kwaliteit van leven. Kunst kan bijdragen aan gevoelens van plezier, ontspanning en trots, en daarnaast aan een gevoel van eigenwaarde en identiteit. Voor veel senioren biedt kunst een manier om zichzelf te blijven uitdrukken, ook wanneer lichamelijke of cognitieve mogelijkheden veranderen.

Daarnaast laat onderzoek zien dat kunst sociale interactie stimuleert. Gezamenlijke kunstbeoefening kan leiden tot meer contact, herkenning en verbondenheid, wat belangrijk is in een levensfase waarin sociale netwerken vaak kleiner worden.

Kunst en Positieve gezondheid

Het concept ‘Positieve gezondheid’ vormt een belangrijk thema in de huidige bewustwording van het belang van kunst in de zorg. Positieve gezondheid beschrijft gezondheid aan de hand van zes dimensies, waaronder mentaal welbevinden, zingeving, meedoen en kwaliteit van leven. Kunst sluit hier nauw bij aan, omdat kunstervaringen meerdere van deze dimensies tegelijk kunnen raken.

Zo kan kunst bijdragen aan zingeving, doordat deelnemers betekenis ontlenen aan creativiteit en expressie. Tegelijkertijd ondersteunt kunst het ‘meedoen’: senioren nemen actief deel aan een gezamenlijke activiteit en voelen zich onderdeel van een groter geheel. Ook mentaal welbevinden kan worden versterkt, doordat kunst ruimte biedt voor emotie, reflectie en plezier.

Kunst in de zorg werkt

Wat kunst bijzonder maakt, is dat zij niet probleemgericht is, maar uitgaat van mogelijkheden en ervaring. In plaats van te focussen op beperkingen, nodigt kunst uit tot nieuwsgierigheid, verbeelding en ontmoeting. Juist die openheid maakt kunst laagdrempelig en waardevol voor uiteenlopende groepen senioren.

Kortom

Onderzoeksresultaten tonen aan dat kunst in de ouderenzorg bijdraagt aan welzijn, zingeving en sociale verbondenheid. Door aan te sluiten bij het bredere concept van Positieve gezondheid biedt kunst een waardevolle aanvulling op traditionele zorg. Niet als vervanging, maar als verrijking.

Literatuur

• Bottenheft, E., Knapen, J., & Boeije, H. (2023). Praktijkonderzoek naar succesvolle kunstprojecten met ouderen: ervaringen en voorbeelden uit het project (S)Pionieren. Nivel. https://www.nivel.nl/sites/default/files/bestanden/1004365.pdf
• Erasmus Universiteit Rotterdam (2025). Meer levenskwaliteit, minder zorgkosten: de waarde van kunst in de zorg. https://www.eur.nl/nieuws/meer-levenskwaliteit-minder-zorgkosten-de-waarde-van-kunst-de-zorg
• Groot, B., de Kock, L., & Abma, T. (2022). Kunst‑zinnig in de zorg. Geron: Tijdschrift over ouder worden & samenleving. https://gerontijdschrift.nl/artikelen/kunst-zinnig-in-de-zorg/
• Groot, B., Schrijver, J., Kock, L., Liu, Y., Dedding, C., … & Abma, T. (2021). Kunst in de zorg. https://kunstindezorg.com/wp-content/uploads/2021/06/Kunst-in-de-Zorg-DIGITAAL-v2.pdf
• Leyden Academy (2021). Waarde van kunst in de zorg wetenschappelijk onderbouwd. https://www.leydenacademy.nl/onderzoekresultaten-gepresenteerd-tijdens-interactieve-kunst-in-de-zorg-beleving/
• Trimbos‑instituut. (2024). Investeer in kunst en cultuur voor mentale gezondheid. https://www.trimbos.nl/actueel/blogs/investeer-in-kunst-en-cultuur-voor-mentale-gezondheid/
• Wiel, van der, F. (2025). Kunst: een medicijn zonder negatieve bijwerkingen: Een pleidooi voor krachtenbundeling met gezondheidszorg. LKCA. https://www.lkca.nl/artikel/kunst-een-medicijn-zonder-negatieve-bijwerkingen/
• ZonMw. (2022). Onderzoek kunst in de Zorg: Van begin tot resultaat. https://www.zonmw.nl/nl/artikel/onderzoek-kunst-de-zorg