Het positief verouderende brein

Vaak wordt het ouder wordende brein geassocieerd met meer vergeetachtigheid en vertraagde informatieverwerking. Maar dat is geen volledig beeld. Recente inzichten uit neurologisch en psychologisch onderzoek tonen juist dat het ouder wordende brein uitermate veerkrachtig is en zelfs voordelen heeft waaraan jongere hersenen niet kunnen tippen.

Veroudering is geen éénrichtingsweg van achteruitgang

Neuropsychologen benadrukken dat veroudering allerminst slechts verval is: er vindt evengoed ontwikkeling plaats in het seniorenbrein. Bij het ouder worden verandert de hersenstructuur, maar deze veranderingen omvatten niet alleen vermindering van bepaalde functionaliteiten, ze bieden ook kansen voor groei en aanpassing. De hersenen zijn plastisch: ze passen zich aan nieuwe situaties aan, ongeacht leeftijd.

Dat betekent dat hersenen, mits gestimuleerd, zich blijven vormen en ontwikkelen. Bijvoorbeeld door nieuwe ervaringen op te doen, een instrument te leren spelen of simpelweg een andere route naar huis te fietsen. Zulke prikkels bevorderen de ontwikkeling van nieuwe hersenverbindingen en vergroten de cognitieve reserve: het vermogen van het brein om achteruitgang te compenseren.

Meer ervaring, meer wijsheid

Een duidelijk voordeel van ouder worden is dat het semantische geheugen, de kennis van woorden en betekenissen, in de loop der jaren groeit. Oudere volwassenen hebben doorgaans een rijkere woordenschat en diepere kennisbasis dan jongeren.

Uit onderzoek blijkt dat deze zogenoemde gekristalliseerde intelligentie intact blijft of zelfs verbetert met de leeftijd. Dit sluit aan bij het idee dat oudere mensen meer ervaring, inzichten en context hebben om situaties te begrijpen en problemen op te lossen, iets waar jongere mensen simpelweg nog geen basis voor hebben opgebouwd.

Een positieve kijk draagt bij aan gezonde veroudering

Hoe we denken over ouder worden maakt een groot verschil. Mensen die een positieve houding hebben tegenover leeftijdsgerelateerde veranderingen hebben vaak een betere cognitieve gezondheid, minder psychische klachten en zelfs een langere levensverwachting.

Een dergelijke mentaliteit verlicht stress, verbetert emotionele veerkracht en leidt tot minder negatieve gevoelens, wat weer kwaliteiten zijn die de hersenen helpen om flexibel te blijven naarmate veroudering optreedt.

Leren geeft het brein een buffer

Onderzoek laat zien dat leermomenten op hogere leeftijd de hersenen gezond houden. Ondanks dat sommige cognitieve processen, zoals snelheid van informatieverwerking, iets trager worden, blijft het mogelijk om nieuwe kennis op te doen, vooral als die nieuwigheid voortbouwt op bestaande kennis.

Door levenslang leren wordt de cognitieve reserve vergroot, wat de impact van verouderingsprocessen vertraagt. Dit effect wordt versterkt door actief te blijven in sociale contexten, gesprekken te voeren en uitdagingen aan te gaan die het denkvermogen stimuleren.

En laten dit nou precies de elementen zijn van de activiteiten van OGJG!

Literatuur

• Hesselink, I. (2025). Wie een leven lang blijft leren, bouwt een buffer op tegen veroudering. DUB, Universiteit Utrecht. https://dub.uu.nl/nl/achtergrond/wie-een-leven-lang-blijft-leren-bouwt-een-buffer-op-tegen-veroudering
• ONS Magazine (2020). De voordelen van het 50-plus brein. ONS Magazine. https://onsmagazine.nl/artikelen/de-voordelen-van-het-50-plus-brein/
• Schonck, N. (2026). Het verouderende brein: lezing en gesprek met neurowetenschapper Linda Geerligs en expert ouderenzorg Marcel Olde Rikkert. Radboud Reflects. https://www.ru.nl/diensten/sport-cultuur-en-ontspanning/radboud-reflects/nieuws/het-verouderende-brein-lezing-en-gesprek-met-neurowetenschapper-linda-geerligs-en-expert-ouderenzorg-marcel-olde-rikkert
• Singleton, H., & Van Doorn, W. (2025). 7 wetenschappelijk bewezen voordelen van ouder worden. National Geographic. https://www.nationalgeographic.nl/wetenschap/a65345077/voordelen-ouder-worden
• Van Sprundel, M. (2024). Blijf scherp, prikkel je brein. NEMO Kennislink. https://www.nemokennislink.nl/publicaties/blijf-scherp-prikkel-je-brein/”.