Meer daglicht, minder winterdip

Daglicht beïnvloedt ons dagelijks functioneren meer dan we vaak beseffen. Het bepaalt niet alleen of we goed kunnen zien, maar stuurt ook lichamelijke processen aan die te maken hebben met slaap, energie en stemming. In een samenleving waarin we veel tijd binnenshuis doorbrengen, krijgt ons lichaam regelmatig minder natuurlijk licht dan het nodig heeft. Dat tekort blijft niet zonder gevolgen. Vooral in de herfst- en wintermaanden wordt duidelijk hoe sterk daglicht samenhangt met zowel onze fysieke gezondheid als ons mentale welbevinden.

Daglicht, de biologische klok en slaap

Ons lichaam is van nature ingesteld op het ritme van dag en nacht. In onze ogen zitten speciale cellen, melanopsinecellen, die registeren hoeveel licht er binnenkomt en dit doorgeven aan de biologische klok. Dit mechanisme zorgt ervoor dat de biologische klok weet wanneer het tijd is om actief te zijn en wanneer om te rusten. Wanneer er te weinig licht wordt waargenomen, blijft het slaaphormoon melatonine langer actief. Dit kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en een verstoord slaapritme.

In de donkere maanden ervaren veel mensen hierdoor een duidelijke terugval in energie. Ze slapen meer of slechter dan normaal, merken veranderingen in eetlust en ervaren meer somberheid en piekergedachten. Als deze klachten langdurig aanhouden en het dagelijks functioneren beïnvloeden, kan er sprake zijn van een winterdepressie.

Daglicht heeft niet alleen invloed op ons slaap- en energieniveau, maar is ook essentieel voor het goed functioneren van onze biologische klok. Regelmatige blootstelling aan natuurlijk licht overdag helpt het lichaam om ’s avonds op het juiste moment te ontspannen en in slaap te vallen. Toch blijkt dat veel mensen in de winterperiode, door veel binnenshuis te zijn, te weinig daglicht krijgen. Binnenverlichting is vaak 2 tot 20 keer zwakker dan buitenlicht. Het gevolg is dat het lichaam onvoldoende prikkels krijgt om het dag-nachtritme scherp af te stellen. Dat kan niet alleen invloed hebben op slaap, maar ook op stemming en alertheid gedurende de dag.

Stemming en mentaal welbevinden

De zon heeft directe invloed op onze mentale toestand. Zonlicht stimuleert processen in het lichaam die het energieniveau verhogen en stress kunnen verminderen. Licht speelt bovendien een rol bij de aanmaak van serotonine, een stofje in de hersenen die bijdraagt aan een gevoel van geluk. Wanneer de blootstelling aan daglicht afneemt, kunnen deze mechanismes minder effectief werken, wat gevoelens van somberheid kan versterken.

Bewust omgaan met daglicht

Omdat daglicht zo’n belangrijke rol speelt, loont het om er bewust gebruik van te maken. Regelmatig naar buiten gaan, ook bij bewolkt weer, helpt het lichaam om voldoende lichtprikkels te ontvangen. Het combineren van daglicht met beweging heeft een versterkend effect en draagt bij aan zowel fysieke als mentale gezondheid. Ook de inrichting van leefruimtes kan een verschil maken. Door zoveel mogelijk lichtinval te creëren en zitmeubilair dicht bij ramen te plaatsen, kan het natuurlijke licht beter worden benut.

Kortom

Daglicht ondersteunt de biologische klok en beïnvloedt de slaapkwaliteit, het energieniveau en de mentale gesteldheid. In een periode waarin we veel tijd binnen doorbrengen, kan het bewust opzoeken van daglicht ons mentaal en fysiek welbevinden goeddoen. Door dagelijks daglicht op te zoeken en onze leefomgeving hier beter op af te stemmen, wordt het ontvangen van licht een lichte taak.

Literatuur

• Coster, A. (2024). Slaapexpert legt uit: hierom is genoeg daglicht cruciaal voor je nachtrust. Margriet. https://www.margriet.nl/gezondheid/zoveel-daglicht-moet-je-dagelijks-krijgen~beffb3a8/
• Kraus, D. (2024). De mens heeft genoeg (dag)licht nodig, dat zit nu eenmaal in onze natuur. Fontys. https://hub.fontys.nl/Nieuws/De-mens-heeft-genoeg-daglicht-nodig-dat-zit-nu-eenmaal-in-onze-natuur.htm
• MaxVandaag (2019). Daglicht heeft een groot effect op uw gezondheid en waarschijnlijk krijgt u het te weinig. https://www.maxvandaag.nl/sessies/themas/gezondheid-sport/daglicht-heeft-een-groot-effect-op-uw-gezondheid-en-waarschijnlijk-krijgt-u-het-te-weinig/
• Ter Steege, L. (2023). Licht in de donkere dagen. Nemo Kennislink. https://www.nemokennislink.nl/publicaties/licht-in-de-donkere-dagen/
• Van der Wal, L. (2025). Wat doet de zon met onze mentale gezondheid? UMCG. https://nieuws.umcg.nl/w/wat-doet-de-zon-met-onze-mentale-gezondheid-%C2%A0
• Zwart, T. (2024). Licht in donkere tijden. Psycholoog.nl. https://psycholoog.nl/blogs/licht-in-donkere-tijden/