Lang leve een leven lang kunst

Eenzelfde schilderij kan op verschillende momenten in het leven iets heel anders oproepen. Waar een kunstwerk op jonge leeftijd misschien weinig indruk maakt, kan hetzelfde beeld jaren later ineens herkenning, verwondering of ontroering oproepen. Ook muziek, theater of zelf kunst maken kunnen in verschillende levensfases een andere betekenis krijgen.

Hetzelfde beeld, een andere blik

Onze smaak voor kunst ligt niet voor altijd vast. Onderzoek laat zien dat onze voorkeuren voor kunst en andere vormen van schoonheid gedurende ons leven kunnen veranderen. Wat we mooi, interessant of ontroerend vinden, wordt mede gevormd door onze ervaringen en ontwikkeling. Ook op latere leeftijd blijft die waardering in beweging.

Hoewel de kijk op kunst gedurende het leven kan veranderen, blijkt de creativiteit in het maakproces echter nauwelijks leeftijdsgebonden. Jongere en oudere kunstenaars blijken veel overeenkomsten te hebben in hun creatieve proces. Beide groepen halen inspiratie uit hun omgeving, ideeën en ervaringen en laten zich tijdens het maken vaak leiden door intuïtie. Tegelijkertijd kijken generaties ook met een eigen blik naar elkaar: jongeren zien bij oudere kunstenaars vaker ervaring en rijpheid, terwijl oudere kunstenaars juist de originaliteit van jongere makers benadrukken.

Culturele participatie van alle leeftijden

Dat kunst en cultuur een grote rol in het leven van Nederlanders spelen, blijkt wel uit de jaarlijkse cultuurcijfers. In 2024 bezocht 91 procent van de Nederlanders minstens één culturele activiteit. Onder jongeren van 12 tot 19 jaar was dat zelfs 96 procent. Cultuurdeelname verandert wel met de leeftijd. Zo neemt cultuurbezoek gemiddeld af naarmate mensen ouder worden.

Hoewel 65+’ers gemiddeld genomen minder cultuurbezoeken afleggen dan andere leeftijdsgroepen, betekent dit niet dat senioren minder met cultuur bezig zijn. Senioren zijn bijvoorbeeld relatief vaak actief als vrijwilliger binnen de culturele sector of betrokken bij culturele verenigingen. Jongeren zijn juist vaker zelf actief bezig met de uitoefening van amateurkunst.

Kunst als anti-verouderingsmiddel

Kunst raakt niet alleen onze geest. Regelmatig deelnemen aan kunst en cultuur wordt in onderzoek in verband gebracht met een langzamer tempo van biologische veroudering. Bij mensen die wekelijks aan culturele activiteiten deelnamen, lag het gemeten verouderingstempo ongeveer vier procent lager dan bij de controlegroep. Opvallend is, dat dit verband vergelijkbaar is met de samenhang tussen wekelijks sporten en een vertraagd verouderingstempo. Dat betekent overigens niet dat een museumbezoek hetzelfde doet voor ons lichaam als een rondje (hard)lopen. Het onderzoek laat vooral zien dat culturele activiteiten mogelijk meer met het lichaam doen dan vaak wordt gedacht.

De positieve effecten van kunst in het hier en nu

Ook bij cognitieve achteruitgang blijkt kunst betekenisvol. Onderzoek laat zien dat mensen met Alzheimer nog steeds esthetische voorkeuren kunnen hebben en kunstwerken kunnen waarderen, ook wanneer zij zich later niet meer bewust herinneren wat ze hebben gezien.

Kortom

De manier waarop we kunst bekijken, maken en beleven verandert gedurende onze levensloop met ons mee en dat is goed voor lichaam en geest.

Literatuur

• Ardelt, M. & Orwoll, L. (2019). Does age affect creative process and style? A comparison of older and younger visual artists. Innovation in Aging. https://academic.oup.com/innovateage/article/3/Supplement_1/S417/5615541
• De Hoog, T. & Goedhart, M. (2026). Cultuur en participatie. Cultuurmonitor. https://www.cultuurmonitor.nl/thema/cultuur-en-participatie/
• Kliem, E., Forster, M. & Leder, H. (2022). Aesthetic Preference for Negatively-Valenced Artworks Remains Stable in Pathological Aging: A Comparison Between Cognitively Impaired Patients With Alzheimer’s Disease and Healthy Controls. Frontiers in Psychology. https://www.frontiersin.org/journals/psychology/articles/10.3389/fpsyg.2022.879833/full
• Pugach, C., Leder, H. & Graham, D.J. (2017). How stable are human aesthetic preferences across the lifespan? Frontiers in Human Neuroscience. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5449452/
• Van Rosmalen, K. (2026). Kunst tegen de klok: een bezoekje aan een museum of een goed boek lijkt veroudering tegen te gaan. Scientias. https://scientias.nl/kunst-veroudering-biologische-leeftijd/